Ocena położenia zatrzymanych trzecich zębów trzonowych w aspekcie wskazań do ich usunięcia

Zębem zatrzymanym nazywamy każdy ząb stały, w pełni wykształcony, pozostający w utkaniu kostnym szczęki lub żuchwy po okresie fizjologicznego wyrzynania (1,15, 17). Przyczyną zatrzymania zębów mogą być zarówno czynniki ogólnoustrojowe – zaburzenia hormonalne, niedobory witaminowe, krzywica, jak i miejscowe – niedorozwój kości szczęk, brak miejsca w łuku zębowym, przedwczesna utrata lub przetrwanie zębów mlecznych, stany zapalne kości, torbiele, guzy nowotworowe i urazy (1,7,15,17). Do zatrzymania zębów dochodzi również w niektórych uwarunkowanych genetycznie zaburzeniach rozwojowych, jak na przykład w dysplazji obojczykowo-czaszkowej (15).

 

Zatrzymaniu najczęściej ulegają trzecie zęby trzonowe (2,3,4,7,11,15,17,20). Fakt ten tłumaczy się przeważnie brakiem miejsca w łuku zębowym, związanym z filogenetycznym zmniejszeniem długości trzonu żuchwy. Zatrzymane trzecie zęby trzonowe usuwa się ze wskazań leczniczych lub profilaktycznych. Do wskazań leczniczych należą: nawracające zapalenie okołokoronowe, torbiele zawiązkowe, guzy zębopochodne, stłoczenie zębów, próchnica lub resorpcja w miejscu kontaktu z drugim zębem trzonowym oraz przygotowanie jamy ustnej do leczenia protetycznego i ortodontycznego (2,3,4,7,8,10,11,12,15,16,17,20).

Obecnie wielu autorów zaleca profilaktyczne usuwanie trzecich zębów trzonowych, nierokujących prawidłowego ustawienia w łuku zębowym (3,4,7,8,12,15,18).

Ze względu na ewentualne ryzyko powikłań leczenia chirurgicznego konieczne jest indywidualne rozważenie celowości takiego zabiegu.

Usuwanie zatrzymanych trzecich zębów trzonowych należy do najczęściej wykonywanych, a zarazem najtrudniejszych chirurgicznych zabiegów stomatologicznych (7,11,13,14,20). Skala trudności, a zarazem ryzyko wystąpienia ewentualnych powikłań w dużym stopniu zależą od położenia zębów zatrzymanych. Właściwe zaplanowanie zabiegu wymaga zatem precyzyjnej diagnostyki radiologicznej pozwalającej ocenić położenie zębów zatrzymanych oraz ich stosunek do sąsiednich struktur anatomicznych. Najczęściej w tym celu wykonuje się zdjęcia pantomograficzne (15,16). Nowe możliwości w zakresie diagnostyki obrazowej stwarza radiografia cyfrowa. Polega ona na przekształceniu analogowego obrazu rentgenowskiego na postać cyfrową i graficzne przedstawienie go na monitorze komputera (5,6,9,18,19). Dzięki odpowiedniemu oprogramowaniu komputerowemu istnieje możliwość obróbki i analizy uzyskanego obrazu.

Celem pracy było określenie częstości występowania poszczególnych typów zatrzymania trzecich zębów trzonowych oraz ustalenie przyczyn ich usuwania w zależności od typu zatrzymania.

Materiał i metody

Materiał badań stanowiła dokumentacja lekarska pacjentów leczonych w Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej w Bytomiu ŚAM w Katowicach. Spośród 250 osób, u których okresie od 01.01.2002 r. do 31.12.2002 r. usunięto zatrzymane trzecie zęby trzonowe, wybrano grupę 64 chorych diagnozowanych w oparciu o rentgenogramy wykonane techniką cyfrową. Ocenie poddano pantomogramy wykonane aparatem ORTHOPHOS DS firmy Siemens. Przeprowadzono analizę cyfrowego obrazu rentgenowskiego, posługując się programem komputerowym DIGORA 2.1, wykorzystując opcję pomiaru liniowego i kątowego.

Dokonano oceny zatrzymania trzecich zębów trzonowych ze względu na kąt nachylenia ich długiej osi oraz na głębokość położenia w kości. Stopień nachylenia osi długiej zęba zatrzymanego określano w stosunku do powierzchni zgryzowej drugiego zęba trzonowego. Wyróżniono:

  • zatrzymanie pionowe (typ I): gdy powierzchnia zgryzowa drugiego zęba trzonowego i oś długa trzeciego zęba trzonowego tworzyły kąt 90 stopni,
  • zatrzymanie poziome (typ II): gdy powierzchnia zgryzowa drugiego zęba trzonowego i oś długa trzeciego zęba trzonowego tworzyły kąt 0 stopni,
  • zatrzymanie skośne dotylne (typ lIla): gdy powierzchnia zgryzowa drugiego zęba trzonowego i oś długa trzeciego zęba trzonowego tworzyły kąt mniejszy niż 90 stopni,
  • zatrzymanie skośne doprzednie (typ IlIb): gdy powierzchnia zgryzowa drugiego zęba trzonowego i oś długa trzeciego zęba trzonowego tworzyły kąt większy niż 90 stopni.

Głębokość położenia zęba zatrzymanego określano w odniesieniu do powierzchni zgryzowej drugiego zęba trzonowego (klasyfikacja Pella i Gregoriego) (15). Wyróżniono klasy:

  • A - płaszczyzna zgryzowa trzeciego zęba trzonowego znajdowała się w pobliżu płaszczyzny zgryzowej drugiego zęba trzonowego,
  • B - płaszczyzna zgryzowa trzeciego zęba trzonowego znajduje się pomiędzy płaszczyzną zgryzową drugiego zęba trzonowego a linią szyjki drugiego zęba trzonowego,
  •  C - płaszczyzna zgryzowa trzeciego zęba trzonowego znajdowała się poniżej linii szyjki drugiego zęba trzonowego.

Wyniki badań i ich omówienie

            Wśród 64 pacjentów, u których wykryto zatrzymane trzecie zęby trzonowe, było 47 kobiet i 17 mężczyzn w wieku od 18 do 70 lat. U osób tych usunięto 77 zatrzymanych trzecich zębów trzonowych. W 61 (79,22%) przypadkach zabiegi wykonano w żuchwie, a w 16 (20,77%) w szczęce – częściej po stronie prawej (43 zabiegi – 55,84%) niż lewej (34 zabiegi-44,16%) (ryc. 1). W 59 przypadkach (76,62%) zabiegi wykonano ze wskazań leczniczych. Najliczniejszą grupę stanowili pacjenci leczeni z powodu nawracających stanów zapalnych – 43 zabiegi (55,84%). Rzadziej zatrzymane trzecie zęby trzonowe usuwano ze wskazań ortodontycznych (10,39%), protetycznych (5,19%) oraz z powodu torbieli zawiązkowych (5,19%). Profilaktyczne usunięcie zatrzymanych trzecich zębów trzonowych przeprowadzono w 18 przypadkach (23,39%), w których położenie zębów zatrzymanych wykluczało możliwość ich wyrznięcia (ryc.2).

            Zarówno zabiegi wykonane ze wskazań leczniczych, jak i profilaktycznych przeprowadzano najczęściej u pacjentów w trzeciej i czwartej dekadzie życia (tab. 1). Zabiegów profilaktycznych nie wykonywano u osób powyżej 50 roku życia. W tej grupie główną przyczyną leczenia chirurgicznego były wskazania protetyczne. Ze względów ortodontycznych operowano wyłącznie pacjentów w drugiej i trzeciej dekadzie życia (tab.2).

            W oparciu o przeprowadzone badania stwierdzono, że najczęstszym typem zatrzymania trzecich zębów trzonowych w żuchwie było zatrzymanie skośne doprzednie (32,48%) oraz zatrzymanie poziome (25,97%). Rzadziej występowało zatrzymanie typu pionowego (14,28%) i skośno-dotylnego (6,49%).W szczęce dominował natomiast pionowy typ zatrzymania(10,39%), rzadziej występowało zatrzymanie typu skośno-dotylnego (3,9%), typu skośno doprzedniego (3,9%) oraz typu poziomego (2,59%) (ryc3).

            Stwierdzono, że w żuchwie przeważała klasa A (54,55%) głębokości położenia trzecich zębów trzonowych. Położenie klasy B obserwowano w 16,88% przypadkach, a klasy C w 7,79%. W szczęce zauważono natomiast przewagę zatrzymania klasy C (ryc.4). W 44 przypadkach występowała klasa A głębokości zatrzymania, C w 16 i B 14.

            Ze wskazań ortodontycznych usuwano wyłącznie zęby o skośnym zarówno doprzednim (6,49%), jak i dotylnym (3,9%) oraz głębokim typie zatrzymania klasy C (6,49%) oraz klasy B (3,9%) (tab. 3 i 4). W ramach przygotowania jamy ustnej do leczenia protetycznego usuwano wyłącznie zęby zatrzymane pionowo (5,2%) i płytko- klasy A (3,9%) i klasy B (1,3%) (tab. 3 i 4). Zabiegi profilaktyczne przeprowadzano najczęściej u osób z poziomym (9,09%) i skośno-dotylnym typem zatrzymania (7,79%). Zatrzymania „płytkie” klasy A stanowiły 18,18%, natomiast „głębokie”- klasy C 5,2%.

Dyskusja

            Poszczególni autorzy są zgodni, iż najczęściej zatrzymaniu ulegają trzecie zęby trzonowe, częściej u kobiet niż u mężczyzn(4,7,8,17). Również w materiale własnym kobiety stanowiły 68,83% grupy badanej. Obecność zatrzymanych trzecich zębów trzonowych jest rozpoznawana przeważnie u osób w III i IV dekadzie życia(7,8). Potwierdzają to także obserwacje własne.

            Niektórzy autorzy(7,8) podają, iż do 25 roku życia zatrzymane trzecie zęby trzonowe są usuwane głównie ze wskazań ortodontycznych, a u osób starszych z powodu nawracających stanów zapalnych. W analizowanym materiale własnym, u pacjentów wszystkich grup wiekowych, najczęstszą przyczyną usuwania zatrzymanych trzecich zębów trzonowych  były nawracające stany zapalne. Zabiegi ze wskazań ortodontycznych wykonywano wyłącznie u osób do 30 roku życia. Po 50 roku życia, drugą co do częstości przyczyną leczenia chirurgicznego były natomiast wskazania protetyczne. Podobne obserwacje podają Kozakiewicz i współautorzy(8).

       Petersom twierdzi, że najczęstszym typem zatrzymania trzecich zębów trzonowych jest zatrzymanie skośno-doprzednie i pionowe. Dane te są zgodne z wynikami badań własnych. Stwierdzono ponadto, że w szczęce dominował skośno-doprzednia w żuchwie pionowy typ zatrzymania. Pomimo, że w szczęce zatrzymane trzecie zęby trzonowe występowały rzadziej, to częściej stwierdzano głębokie ich położenie.

       Płytko położone zęby zatrzymane były główną przyczyną nawracających stanów zapalnych oraz stanowiły wskazanie do zabiegów ze względów profilaktycznych.

       Ze wskazań profilaktycznych usuwano natomiast zęby o niekorzystnym, poziomym typie zatrzymania.

       O ile wskazania lecznicze do usuwania zatrzymanych trzecich zębów trzonowych nie budzą wątpliwości, tak zasadność tego typu zabiegów wykonywanych profilaktycznie jest zdaniem niektórych autorów kontrowersyjna(19). Profilaktyczne usuwanie zatrzymanych trzecich zębów trzonowych, nierokujących prawidłowego ustawienia w łuku zębowym zalecają między innymi Kozakiewicz i wsp. oraz Sporniak-Tutak. Stephard zwraca uwagę, że możliwości powikłań po takich zabiegach są znacznie większe niż ewentualne ryzyko związane z obecnością zębów zatrzymanych(19). Zdaniem autorów pracy celowość przeprowadzenia zabiegu ze wskazań profilaktycznych powinna być rozważona indywidualnie w stosunku do każdego pacjenta. Konieczne jest wówczas uwzględnienie zarówno ogólnego stanu zdrowia i wieku pacjenta, jak również typu zatrzymania zęba. Jego położenie w istotny sposób wpływa bowiem na stopień trudności zabiegu i możliwość wystąpienia ewentualnych powikłań. Niezbędna jest zatem staranna analiza rentgenogramów.


 

Wnioski

  1. W żuchwie przeważał skośny doprzedni, a w szczęce pionowy typ zatrzymania trzecich zębów trzonowych.
  2. W szczęce dominowało głębokie położenie zatrzymanych trzecich zębów trzonowych, a w żuchwie płytkie.
  3. Najczęstszą przyczyną usuwania trzecich zębów trzonowych są powikłania zapalne, towarzyszące płytkiemu pionowemu lub skośno-doprzedniemu ich położeniu.
  4. Ze wskazań profilaktycznych częściej usuwane były zęby o niekorzystnym poziomym typie zatrzymania.

 

 

¹ Katedra i Zakład Chirurgii Stomatologicznej w Bytomiu

  Śląskiej Akademii medycznej w Katowicach                                                       

  Kierownik: dr hab.n.med. Rafał Koszowski

² Koło Naukowe STN przy Katedrze i Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej w  

  Bytomiu ŚAM

Streszczenie

            Operacyjne usuwanie zatrzymanych trzecich zębów trzonowych należy do najczęstszych zabiegów z zakresu chirurgii stomatologicznej.

Skala trudności zabiegu i wystąpienie ewentualnych powikłań pooperacyjnych w dużym stopniu zależy od położenia zębów zatrzymanych.

Autorzy dokonali analizy pantomogramów pod kątem oceny typu zatrzymania i głębokości położenia trzecich zębów trzonowych.

Stwierdzono, że w szczęce dominował pionowy, a w żuchwie skośny doprzedni typ zatrzymania trzecich zębów trzonowych.

            Zęby położone płytko były najczęstszą przyczyną nawracających stanów zapalnych oraz stanowiły wskazanie do zabiegu chirurgicznego przed planowym leczeniem protetycznym.

Zęby o poziomym typie zatrzymania były usuwane częściej ze wskazań profilaktycznych.

 

Bibliografia

  1. Adamczyk H.: "Przegląd metod postępowania z zębami zatrzymanymi". Czas. Stomat.1987, 40,2,122-125.
  2. Beeman C.S.:"Third molar management. A case for routine removal in adolescent and young adult orthodontic patients." J. Oral Maxillofac. Surg.1999,57,824-830
  3. Hicks P.E:"Third molar management: A case against routine removal in adolescent and young adult orthodontic patient." J. Oral Maxillofac. Surg. 1999,57,831-836
  4. Juszczyk-Popowska B.:”Postępowanie z zatrzymanymi dolnymi zębami mądrości- czy należy profilaktycznie usuwać." Nowa Stomat. 1989,1-2,40-44
  5. Kalinowska-Różyło Ingrid: "Możliwości diagnostyczne przy zastosowaniu zaawansowanego oprogramowania do obróbki obrazów cyfrowych w radiologii stomatologicznej". Magazyn Stoma. 2002,100,2,53-59
  6. Koszowski Rafał, Raczkowska-Siostrzanek Agnieszka, Morawiec Tadeusz: "Przydatność radiografii cyfrowej w chirurgii stomatologicznej". Przegląd Lek. 2002,59,sup1.4,48-51
  7. Kotulski S, Panaś M, Stypułkowska J, Solska-Kuczerek A,: ”Powikłania po chirurgicznej ekstrakcji dolnego zęba mądrości a wiek chorego". Mag. Stomat.2002,124,1,42-45
  8. Kozakiewicz M, Kolasa E, Arkuszewski P.: "Analiza wskazań do usuwania zębów trzonowych trzecich." Mag. Stom. 2002,125,2,58-62
  9. Kubani M, Markiewicz H, Spiechowicz E: "Systemy cyfrowej wizualizacji radiologicznej i możliwości ich wykorzystywania w lecznictwie stomatologicznym – przegląd piśmiennictwa" Prot. Stomat. 1997,47,311-314
  10. Leone S. A., Edenfield M.J, Coehn M.E.: "Correlation of acute pericoronitis and the position of the mandibular third molar." Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. 1986,62,245-247
  11. Lewandowski B.: "Wyniki chirurgicznego usuwania trzecich zębów trzonowych" Mag. Stomat. 1996,1,41-43
  12. Lysell L., Rohlin M.: "A study of indications used for removal of the mandibular". Int. J.Oral Maxillofac. Surg. 1988,17,161-163 .
  13. Malinoski J.: "Najczęstsze powikłania w chirurgii stomatologicznej. Powikłania miejscowe, część 1." Stomat. Współcz., 1998,5,1,8-15
  14. Nowak E.: "Powikłania po usunięciu zębów trzonowych trzecich wymagające leczenia szpitalnego. II Mag. Stomat.,2000,2,46-48
  15. Peterson L.J., Ellis E. Hupp J.R., Tucker M.R: "Chirurgia stomatologiczna i szczękowo-­twarzowa" Wyd. I polskie pod red. B. Pogorzelska-Stronczak. Lublin 2001 wyd. Czelej sp. z oo.str.229-262
  16. Pogorzelska-Stronczak B, Nowak E, Waśkowska J, Badeńska l: ”Bóle twarzy i szyi, a obecność zatrzymanych trzecich zębów trzonowych" Czas. Stomat, 1997,50,4,265-269
  17. Sporniak-Tutak K.: "Zęby zatrzymane – dlaczego je usuwamy?" Quintess., 2000,3,8,151­153
  18. Thum-Szretter K., Markiewicz H., Tuderek-Sobocińska G., Juszczyk-Popowska B.: „Zastosowanie systemu Digora do oceny położenia zębów zatrzymanych." Czas. Stomat. 1997,50,434-437
  19. Stepherd J.P.,Brickey M.R.: Surgical removal of third molars. Prophylactic surgery should be abandoned. Br.Med.J. 1994, 309:620-621.

Kompleksowe usługi
stomatologiczne

W naszym Serwisie używamy plików cookies. Korzystając dalej z Serwisu, wyrażasz zgodę na stosowanie plików cookies zgodnie z Polityką prywatności. Wyrażenie zgody jest dobrowolne, w każdej chwili można ją cofnąć poprzez zmianę ustawień dotyczących plików „cookies” w używanej przeglądarce internetowej. Kliknij „Akceptuję”, aby ta informacja nie wyświetlała się więcej.